Mapy

 

Podręcznik użytkownika

 

banner

 

 

Portal Geostatystyczny jako narzędzie do udostępniania danych statystycznych

 

 

  1. Wykorzystanie technologii GIS w statystyce publicznej

Obecnie dzięki technologii GIS (System Informacji Geograficznej, ang. Geographic Information System), która wykorzystana została w obydwu spisach powszechnych tj. Powszechnym Spisie Rolnym 2010 i Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2011, informacje statystyczne wzbogacone o dane geoprzestrzenne mogą być również prezentowane za pomocą Portalu Geostatystycznego.

 

  1. Portal Geostatystyczny – cel i adresaci

Portal Geostatystyczny powstał w wyniku realizacji dwóch projektów:

  • Portal Geostatystyczny oraz Analityczna Baza Mikrodanych – ABM, powstałych w trakcie realizacji Powszechnego Spisu Rolnego 2010 (PSR 2010) i Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 (NSP 2011) oraz Banku Danych Lokalnych (BDL),
  • Portal Geostatystyczny – Faza II, realizowanego w ramach 7. osi PO IG.

Portal Geostatystyczny to nowoczesne rozwiązanie do prezentacji danych statystycznych w ujęciu przestrzennym. Pełni funkcje gromadzenia, prezentowania oraz udostępniania informacji dla szerokiego grona odbiorców, m.in. administracji publicznej, przedsiębiorców, użytkowników indywidualnych oraz instytucji naukowo–badawczych. Kompleksowe rozwiązanie dostosowane jest do standardów europejskich, a wszystkie dane w drodze przetwarzania zostają przedstawione w formie odpersonalizowanej, z zachowaniem tajemnicy statystycznej.

Portal Geostatystyczny to niezwykle pomocne narzędzie przy podejmowaniu strategicznych decyzji na każdym poziomie zarządzania. Projekt przyczynia się do budowy kompletnego i spójnego systemu e-Administracji, wspierającej rozwój przedsiębiorczości, poprzez ułatwienie dostępu do aktualnych informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej kraju, a co za tym idzie ma charakter strategiczny dla społeczeństwa i gospodarki narodowej. Prezentowane w portalu zjawiska pozwolą na monitorowanie danego obszaru, dokonywanie analiz, symulacji i prognoz oraz szacowanie różnego rodzaju ryzyka jak i opracowywanie sposobów jego zapobiegania.

 

  1. Funkcjonalności i zakres danych Portalu Geostatystycznego

Portal Geostatystyczny to narzędzie do interaktywnej prezentacji kartograficznej i publikacji zagregowanych wynikowych informacji statystycznych będących wynikiem różnego rodzaju analiz przestrzennych, w tym pozyskanych w spisach powszechnych, prezentowanych na mapach.

Wyniki spisów opracowane zostały w Analitycznej Bazie Mikrodanych (ABM), która przy pomocy odpowiednich narzędzi informatycznych generuje różnego typu zestawienia danych oraz statystyki w postaci tabel i kostek wielowymiarowych.

Dzięki zaimplementowanym narzędziom użytkownicy mogą analizować przetworzone dane w postaci kostek OLAP a dedykowana aplikacja umożliwia zarządzanie produktami spisowymi. Ponadto system posiada interfejsy służące do przesyłania danych do użytkowników wewnętrznych i zewnętrznych tj. Eurostat (Eurofam, Census Hub). ABM składa się następujących podsystemów: przetwarzania danych, analiz informacji, udostępniania danych, zarządzania potrzebami i produktami, monitorowania jakości, bezpieczeństwa informacji, zarządzania i administracji, metadanych systemu ABM. W oparciu o wiedzę statystyczną, w ABM przeprowadzone są działania na zbiorach danych, mające na celu podsumowanie i opis danych, eksplorację danych w poszukiwaniu związków, struktur, układów, czynników i skupień, a także testowanie hipotez statystycznych i uogólnianie wyników. Za pomocą odpowiednich narzędzi informatycznych, generowane są różnego typu zestawienia danych oraz statystyki w postaci tabel, miar statystycznych oraz grafik.

W ABM przygotowywane zostały również agregaty na potrzeby Portalu Geostatystycznego, które zostały zreplikowane do bazy Portalu.

Portal funkcjonuje w dwóch płaszczyznach: dla użytkowników wewnętrznych (statystyka publiczna) oraz zewnętrznych, a zakres prezentowanych danych jest definiowany za pomocą odpowiednich ról i uprawnień. Użytkownicy wewnętrzni mają dostęp zarówno do danych jednostkowych, jak i do danych zagregowanych, natomiast użytkownicy zewnętrzni do danych zagregowanych, publikowanych z uwzględnieniem tajemnicy statystycznej.

Intuicyjny interfejs Portalu Geostatystycznego umożliwia użytkownikom szybki i łatwy dostęp do wynikowych informacji statystycznych. Użytkownicy Portalu mają możliwość wyboru zjawiska tematycznego z rozwijalnej listy bądź odnalezienia tematu poprzez wyszukiwarkę. Dane prezentowane są przy użyciu takich metod prezentacji kartograficznej jak kartogramy i różnego rodzaju kartodiagramy. Istnieje możliwość ustawienia własnych parametrów wizualizacji zjawiska tematycznego dla kartogramu, takich jak:

  • miara,
  • poziom agregacji (region, województwo, podregion, powiat, gmina),
  • liczba przedziałów,
  • metoda tworzenia przedziałów,
  • skala barw,
  • widoczność granic jednostek podziału terytorialnego, ich etykiet oraz wartości.

 

W przypadku każdego typu kartodiagramów istnieje możliwość ustawienia:

  • miary,
  • poziomu agregacji (region, województwo, podregion, powiat, gmina ),
  • symboliki oraz barwy diagramu,
  • widoczności granic jednostek podziału terytorialnego, ich etykiet oraz wartości,
  • dodatkowo dla kartodiagramów skalowanych skokowo: liczby przedziałów, metody klasyfikacji przedziałów.

Dla wybranego zjawiska tematycznego dostępne są także statystyki w postaci tabel i histogram.

Dodatkowo użytkownik ma dostęp do podstawowych narzędzi, takich jak: identyfikacja obiektów, selekcja obiektów na mapie, wyszukiwarka miejscowości, wyszukiwarka adresów (dostępna dla użytkowników wewnętrznych) oraz wyszukiwarka atrybutowo-przestrzenna. W Portalu udostępniona została również funkcjonalność zaawansowanej edycji wydruku map do celów publikacyjnych oraz eksport przygotowanych kompozycji do wybranego formatu. Rozwiązanie to jest otwarte na inne serwisy zewnętrzne, z których można wczytywać dane przestrzenne  za pomocą usługi WMS. Dzięki tej funkcjonalności możliwe jest podłączanie dowolnych serwisów zewnętrznych udostępnionych przez inne portale.

Poza możliwością korzystania z gotowych analiz przestrzennych użytkownik wewnętrzny może w ramach Portalu Geostatystycznego redagować własne mapy tematyczne w oparciu o dowolną cechę modelu danych, wykorzystując dynamiczne analizy przestrzenne, tj. analizy liniowe, odległościowe czy buforowanie obiektów.

Od 2015 r. użytkownicy Portalu mogą realizować zaawansowane analizy geostatystyczne na bazie udostępnianych danych, jak również wykorzystywać szereg dodatkowych funkcji. Każdy użytkownik może przygotować mapę tematyczną dostosowaną do indywidualnego zapotrzebowania bazując na własnych danych, wczytanych do Portalu, korzystając z udostępnionego schematu.

Portal oferuje także możliwość tworzenia zapytań przestrzennych w czasie rzeczywistym. Usługa ta polega na uzyskaniu statystyk dla danego, dowolnie wybranego obszaru kraju. Użytkownik może sam wybrać obszar poprzez zaznaczenie go kursorem na ekranie, a następnie wysłać do bazy danych zapytanie związane z wybranym zakresem tematycznym.

Lista tematów, dla których można uzyskać takie statystyki, jest zdefiniowana, istnieje jednak możliwość wyboru cech, według których użytkownik sam może filtrować i grupować wyniki. Dla każdego pytania statystyka jest wyliczana indywidualnie w oparciu o jednostki spełniające wyznaczone przez użytkownika kryteria i znajdujące się w zaznaczonym obszarze.

W związku z koniecznością wypełnienia zobowiązań Głównego Urzędu Statystycznego zawartych w dyrektywie INSPIRE w ramach Portalu Geostatystycznego uruchomiono Podsystem Usług INSPIRE, na który składa się Portal Metadanych oraz Komponenty – usługi sieciowe OGC/ISO. Podsystem zapewnia dostęp do danych i metadanych dla dwóch tematów danych przestrzennych, dla których Prezes GUS jest organem wiodącym,: jednostki statystyczne oraz rozmieszczenie ludności (demografia), poprzez usługi wyszukiwania, przeglądania i pobierania, określone w ustawie z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej.

W Portalu udostępnione są granice jednostek statystycznych (regiony, województwa, podregiony, powiaty, gminy, rejony statystyczne i obwody spisowe), a także dane demograficzne odniesione do tych jednostek. W ramach tematu rozmieszczenie ludności (demografia) na szczególną uwagę zasługują zbiory prezentujące rozmieszczenie populacji w jednostkach statystycznych poniżej gminy, tj. w rejonach statystycznych, obwodach spisowych, a także w siatce kilometrowej (grid) o oczku 1 km2. Wszystkie zbiory dostępne są bezpłatnie, bez konieczności rejestracji.

Poprzez Portal Geostatystyczny użytkownik ma możliwość uzyskania szerokiego  przekroju interesujących go zjawisk z zakresu: demografii, gospodarki, środowiska naturalnego.

Na podstawie wyników PSR 2010 możliwe jest wygenerowanie kartogramów i kartodiagramów zgrupowanych w 8 tematach głównych tj.:

  • dochody,
  • działalność gospodarcza,
  • struktura dochodów,
  • wykorzystanie sprzętu,
  • powierzchnia zasiewów,
  • użytkowanie gruntów,
  • zwierzęta gospodarskie,
  • aktywność ekonomiczna stała.

W Portalu Geostatystycznym uruchomiono również możliwość prezentacji danych Banku Danych Lokalnych (BDL) na mapach. BDL jest największym w Polsce uporządkowanym zbiorem informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej, demograficznej, społecznej oraz stanie środowiska, opisującym województwa, powiaty oraz gminy jako podmioty systemu organizacji społecznej i administracyjnej państwa, a także regiony, podregiony i miejscowości statystyczne stanowiące elementy nomenklatury jednostek terytorialnych do celów statystycznych. BDL zapewnia stały, przyjazny dla korzystających, dostęp do aktualnych informacji statystycznych oraz umożliwia prowadzenie wielowymiarowych analiz statystycznych w układach regionalnych i lokalnych. W Portalu Geostatystycznym udostępnione zostały dane roczne i dane krótkookresowe od 2009 r. Dla tych danych można generować wszystkie prezentacje kartograficzne dostępne w Portalu (kartogramy i kartodiagramy). Najniższy poziom szczegółowości udostępnianych danych to poziom gminny.

Natomiast na podstawie danych z NSP 2011 możliwe jest wygenerowanie kartogramów i kartodiagramów zgrupowanych w 8 tematach głównych tj.:

  • aktywność ekonomiczna,
  • mieszkania,
  • budynki,
  • edukacja,
  • źródła utrzymania,
  • ludność według cech demograficznych,
  • gospodarstwa domowe,
  • rodziny.

 

  1. Aplikacja mobilna Portalu Geostatystycznego

W odpowiedzi na zmieniające się trendy i wymagania interesariuszy statystyki publicznej w zakresie rozwiązań technologicznych, w ramach Portalu Geostatystycznego udostępniona została usługa dostępu z urządzeń mobilnych do danych statystycznych zgromadzonych w aplikacji oraz do ich wizualizacji na mapach. Korzystanie z mobilnego Portalu Geostatystycznego jest bezpłatne. Jest on dostępny dla następujących platform:

  • Android – aplikacja dostępna w Google Play;
  • Windows Phone – aplikacja dostępna w Windows Store;
  • iOS – aplikacja dostępna w Apple Store.

Dzięki aplikacji mobilnej Portal Geostatystyczny użytkownicy mogą łatwo uzyskać dostęp do popularnych statystyk we wskazanej (np. bieżącej) lokalizacji. Aplikacja pozwala na wizualizację danych z Banku Danych Lokalnych na kartogramach w podziale na województwa, powiaty i gminy. Dostępne są też bardziej szczegółowe dane o ludności w siatkach o oczku 1 km2. Użytkownicy mają również możliwość dodawania do prezentacji map z innych serwisów.

 

  1. Wizje rozwoju

Portal Geostatystyczny umożliwia prezentowanie i udostępnianie szerokiemu gronu interesariuszy wiarygodnych, rzetelnych i niezależnych informacji o wysokiej jakości.

Usługi oferowane przez Portal Geostatystyczny zapewniają wiele korzyści odbiorcom informacji statystycznych. Prezentacja danych statystycznych na mapach znacząco ułatwia percepcję informacji. Informacje statystyczne, oprócz zaspokajania ciekawości, wspomagają również podejmowanie istotnych decyzji. Nowoczesna funkcjonalność Portalu znacząco usprawnia proces podejmowania decyzji oraz zwiększa zakres dostępnych informacji i metainformacji statystycznych w odniesieniu przestrzennym.

Wszystkie funkcje Portalu sprawiają, że jest on unikatowym narzędziem wśród dotychczasowych narzędzi publikacji danych statystycznych. System odpowiada na bardzo zróżnicowane potrzeby odbiorców i pozwala uzyskiwać istotne informacje w krótkim czasie.

Należy podkreślić, że siła i unikalność Portalu wynika z możliwości przeprowadzania analiz przestrzennych na danych jednostkowych będących jedynie w zasobach statystyki publicznej.

 

W przyszłości GUS planuje rozbudowę Portalu, który będzie miał na celu poszerzenie zakresu oraz dostępności informacji statystycznych i metod analiz geostatystycznych wykorzystujących zasoby statystyki publicznej. Cel ten zostanie zrealizowany przez dostarczenie nowych lub rozbudowę obecnych usług Portalu Geostatystycznego oraz z uwzględnieniem wynikowych informacji opracowywanych na bieżąco w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej. Portal ten będzie prezentował posiadane przez statystykę publiczną dane oraz wyniki analiz geostatystycznych, krytyczne dla funkcjonowania państwa, samorządów i społeczności lokalnych, będą one mogły być prezentowane w dogodnej formie graficznej przyspieszając podejmowanie procesów decyzyjnych. Dalekosiężnym celem będzie opracowanie i prezentacja wyników spisów powszechnych rundy 2020-2021. Projekt ten zostanie zgłoszony do Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa w ramach Działania 2.1 „Wysoka dostępność i jakość e-usług publicznych”. Po podpisaniu umowy środki będą wydatkowane w latach 2017-2019.