Mapy

 

Podręcznik użytkownika

 

Powszechny Spis Rolny 2010

 

PSR

 

Przedstawione w Portalu Geostatystycznym dane o gospodarstwach rolnych zebrane zostały w Powszechnym Spisie Rolnym 2010 (PSR 2010), który był przeprowadzony w dniach od 1 września do 31 października 2010 r. według stanu na 30 czerwca 2010 r.  (jeżeli nie zaznaczono inaczej).

Wszystkie dane znajdujące się w Portalu można przedstawiać w postaci kartogramów i kartodiagramów, z zastosowaniem miar względnych (wskaźników) określających procentowy udział gospodarstw z danym zjawiskiem w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych oraz miar bezwzględnych np. liczby gospodarstw rolnych, powierzchni upraw, pogłowia zwierząt. Dane prezentowane w postaci wskaźników można uzyskać na najniższym możliwym poziomie tj. na poziomie gminy. Z uwagi na konieczność zachowania tajemnicy statystycznej (art. 38.2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej – Dz.U.1995 nr 88, poz.439) dane w liczbach bezwzględnych prezentowane są na możliwie najniższym poziomie, który zapewnia zachowanie tej zasady. Z tego też powodu, niektóre informacje w liczbach bezwzględnych można będzie uzyskać dla poziomu gminy inne natomiast dla poziomu powiatu, podregionu, województwa, a nawet regionu.

Wszystkie dane mogą być prezentowane według siedziby użytkownika gospodarstwa rolnego lub według siedziby gospodarstwa.

Dane prezentowane są w podziale na następujące grupy tematyczne:

  • Dochody,
  • Działalność gospodarcza,
  • Struktura dochodów,
  • Wykorzystanie sprzętu,
  • Powierzchnia zasiewów,
  • Użytkowanie gruntów,
  • Zwierzęta gospodarskie,
  • Aktywność ekonomiczna.

W grupie tematycznej „Dochody" znaleźć można dane o gospodarstwach  rolnych, które w okresie 12 miesięcy poprzedzających spis  osiągały dochody z:

  • działalności rolniczej,
  • pozarolniczej działalności gospodarczej,
  • pracy najemnej,
  • emerytur i rent,
  • innych źródeł niezarobkowych poza emeryturą i rentą.

Przy użyciu miar względnych można uzyskać informacje przedstawiające udział gospodarstw osiągających określone dochody w liczbie gospodarstw ogółem.

W grupie tematycznej „Działalność gospodarcza" znaleźć można dane o gospodarstwach rolnych:

  • prowadzących wyłącznie działalność rolniczą,
  • prowadzących w okresie 12 miesięcy poprzedzających spis działalność inną niż rolnicza bezpośrednio związaną z gospodarstwem rolnym,
  • z określonym procentowym udziałem przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług z działalności gospodarczej innej niż rolnicza, bezpośrednio związanej z gospodarstwem rolnym w ogólnej sprzedaży produkcji gospodarstwa,
  • z określonym procentowym udziałem bezpośredniej sprzedaży w ogólnej sprzedaży produkcji rolniczej (w okresie 12 miesięcy poprzedzających spis),
  • z określoną procentową częścią produkcji końcowej przeznaczonej na potrzeby gospodarstwa domowego (w okresie 12 miesięcy poprzedzających spis),
  • w których planowane jest przekazanie gospodarstwa następcy do 2013 r.

Przy użyciu miar względnych można uzyskać informacje  przedstawiające udział gospodarstw prowadzących wyłącznie działalność rolniczą, prowadzących działalność inną niż rolnicza, z określonym udziałem przychodów, z określonym udziałem sprzedaży bezpośredniej bądź z określonym zużyciem produkcji końcowej przeznaczonej na potrzeby gospodarstw domowego w liczbie gospodarstw ogółem.

W grupie tematycznej „Struktura dochodów" znaleźć można dane o gospodarstwach rolnych:

  • w podziale ze względu na udział bezpośredniej sprzedaży konsumentom w ogólnej sprzedaży gospodarstwa rolnego,
  • z dochodami z działalności rolniczej w podziale ze względu na procent zużycia wartości końcowej produkcji rolniczej.

Przy użyciu miar względnych można uzyskać informacje  przedstawiające udział gospodarstw z odpowiednim procentowym udziałem bezpośredniej sprzedaży konsumentom bądź gospodarstw o różnym procencie zużycia wartości końcowej produkcji rolniczej w liczbie gospodarstw ogółem.

W grupie tematycznej „Wykorzystanie sprzętu" można znaleźć dane o gospodarstwach rolnych prowadzących działalność rolniczą:

  • wg ilości posiadanych ciągników,
  • wg ilości posiadanych maszyn i urządzeń wykorzystywanych do produkcji rolniczej.

Przy użyciu miar względnych można uzyskać informacje  przedstawiające udział gospodarstw posiadających ciągniki w liczbie gospodarstw ogółem oraz wybrane maszyny bądź urządzenia do produkcji rolniczej w przeliczeniu na odpowiednią powierzchnię uprawy lub obsadę zwierząt.

W grupie tematycznej „Powierzchnia zasiewów" znajdują się informacje o gospodarstwach rolnych z poszczególnymi uprawami i o powierzchni poszczególnych upraw.

Przy użyciu miar względnych można uzyskać informacje przedstawiające procentowy udział gospodarstw z daną uprawą w gospodarstwach podsiadających zasiewy oraz procentowy udział powierzchni zasiewów  danej uprawy w powierzchni zasiewów ogółem.

W grupie tematycznej „Użytkowanie gruntów" znajdują się informacje o gospodarstwach rolnych z poszczególnymi użytkami rolnymi i o powierzchni poszczególnych upraw.

Przy użyciu miar względnych  można uzyskać informacje przedstawiające procentowy udział gospodarstw z danym użytkiem rolnym w liczbie gospodarstw ogółem oraz procentowy udział powierzchni poszczególnych użytków rolnych w powierzchni ogółem gospodarstwa rolnego.

W grupie tematycznej „Zwierzęta gospodarskie" znajdują się informacje o gospodarstwach rolnych z poszczególnymi gatunkami zwierząt gospodarskich oraz o liczbie zwierząt w poddziale na poszczególne gatunki zwierząt gospodarskich.

Przy użyciu miar względnych  można uzyskać informacje przedstawiające procentowy udział gospodarstw z daną grupą wiekową dla poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich w liczbie gospodarstw z danym gatunkiem oraz procentowy udział liczby zwierząt w danej grupie wiekowej do liczby zwierząt ogółem danego gatunku.

W grupie tematycznej „Aktywność ekonomiczna" znajdują się informacje o nakładach pracy poniesionych w ciągu roku (tj. w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie) na produkcję rolniczą w gospodarstwach rolnych prowadzących działalność, w podziale na kategorie pracowników oraz ze względu na łączenie pracy w gospodarstwie indywidualnym z inną działalnością (praca wyłączna, główna, dodatkowa) przez członków rodziny użytkownika. Przy użyciu miar wskaźnikowych można uzyskać informacje  przedstawiające nakłady pracy przypadające na 100 ha użytków rolnych lub przeciętne nakłady pracy w gospodarstwie rolnym.

 

Podstawowe definicje obowiązujące w PSR 2010

Za siedzibę użytkownika będącego osobą fizyczną uważa się adres zamieszkania użytkownika gospodarstwa rolnego. Adres siedziby osoby prawnej, jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej jest to adres, pod którym działa organ zarządzający.

Za siedzibę gospodarstwa rolnego osoby fizycznej uważa się siedlisko gospodarstwa (budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze i urządzenia służące produkcji rolniczej) a w przypadku braku budynków, największą część gospodarstwa rolnego. Siedziba gospodarstwa rolnego osoby prawnej i jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej to adres jednostki lokalnej, pod którym prowadzona jest działalność rolnicza.

Gospodarstwo rolne – oznacza grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Gospodarstwo rolne osoby fizycznej (gospodarstwo indywidualne) to gospodarstwo o powierzchni użytków rolnych od 0,1 ha, będące własnością lub znajdujące się w użytkowaniu osoby fizycznej oraz gospodarstwo rolne osoby posiadającej użytki rolne o powierzchni mniejszej niż 0,1 ha lub nieposiadającej użytków rolnych, która ma co najmniej: 1 sztukę bydła lub (i) 5 sztuk trzody chlewnej albo 1 lochę lub (i) 3 sztuki owiec lub (i) 3 sztuki kóz lub (i) 1 konia lub (i) 30 sztuk drobiu lub (i) 1 strusia lub (i) 5 sztuk samic królików lub (i) 5 sztuk samic pozostałych zwierząt futerkowych lub (i) 3 sztuki pozostałych zwierząt utrzymywanych na rzeź lub (i) 1 pień pszczeli.

Gospodarstwo rolne osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej to gospodarstwo rolne prowadzone przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, którego podstawowa działalność jest zaliczana według Polskiej Klasyfikacji Działalności do sekcji A, dział 01, grupy: 01.1- uprawy rolne inne niż wieloletnie, 01.2 – uprawy roślin wieloletnich, 01.3 – rozmnażanie roślin, 01.4 – chów i hodowla zwierząt, 01.5 – uprawy rolne połączone z chowem i hodowla zwierząt (działalność mieszana), 01.6, klasa 01.61 – działalność usługowa wspomagająca produkcję roślinną (utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska), a także niezależnie od zaklasyfikowania działalności podstawowej, gdy w gruntach użytkowanych przez jednostkę powierzchnia użytków rolnych przekracza 1 ha.

Za użytkownika gospodarstwa rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie użytkującą gospodarstwo rolne, niezależnie od tego, czy jest właścicielem, dzierżawcą tego gospodarstwa czy też użytkuje je z innego tytułu i niezależnie od tego, czy grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego są położone na terenie jednej czy kilku gmin.

Użytki rolne ogółem to powierzchnia:

  • użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej (użytki rolne utrzymywane zgodnie z normami, spełniające wymogi Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych norm z dnia 11 marca 2010 r. z późniejszymi zmianami  - Dz. U. 2010, Nr 39, poz. 211), na którą składają się:
  • łąki trwałe
  • pastwiska trwałe,
  • uprawy trwałe, w tym sady (plantacje drzew i krzewów owocowych oraz ich szkółki)
  • ogrody przydomowe (bez powierzchni przeznaczonej na rekreację),
  • zasiewy,
  • grunty ugorowane,
  • użytków rolnych pozostałych (użytki rolne nie użytkowane i nie utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2010 r).

Powierzchnia zasiewów to powierzchnia wszystkich upraw zasianych i zasadzonych w gospodarstwie rolnym. Do powierzchni pod zasiewami należy zaliczyć powierzchnię szkółek drzew i krzewów ozdobnych, szkółek drzew leśnych do celów handlowych, uprawy wikliny, drzew i krzewów owocowych rosnących poza plantacjami, a także innych upraw trwałych oraz powierzchnię upraw pod osłonami itp. Zalicza się tu także powierzchnię plantacji drzew i krzewów szybkorosnących prowadzonych na użytkach rolnych.

Do powierzchni zasiewów nie należy zaliczać powierzchni upraw w ogrodach przydomowych oraz powierzchni sadów (plantacji drzew i krzewów owocowych, upraw jagodowych oraz ich szkółek).

Do działalności rolniczej zaliczamy działalność związaną z uprawą roślin oraz chowem i hodowlą zwierząt, która obejmuje: wszystkie uprawy rolne (w tym również uprawę grzybów), warzywnictwo i ogrodnictwo, szkółkarstwo, hodowlę i nasiennictwo roślin rolniczych i ogrodniczych, chów i hodowlę zwierząt w gospodarstwie (bydła, owiec, kóz, koni, trzody chlewnej, drobiu, królików, zwierząt futerkowych, zwierząt łownych utrzymywanych na rzeź), pszczół oraz działalność polegającą na utrzymaniu gruntów rolnych już niewykorzystywanych do celów produkcyjnych według zasad dobrej kultury rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami).

Za zarobkową działalność gospodarczą inną niż rolnicza bezpośrednio związaną z gospodarstwem rolnym przyjęto działalność produkcyjną lub usługową prowadzoną na własny rachunek w celu osiągnięcia zysku, która wykorzystuje zasoby gospodarstwa rolnego (siłę roboczą, teren, budynki, park maszynowy itp.) lub produkty rolne w nim powstałe.

Łączne dochody gospodarstwa domowego z użytkownikiem gospodarstwa rolnego stanowią sumę dochodów wszystkich osób (spokrewnionych lub niespokrewnionych), zamieszkujących razem z użytkownikiem i wspólnie z nim utrzymujących się.

Zwierzęta gospodarskie to zwierzęta utrzymywane w celu osiągnięciu korzyści gospodarczych, np. produkcji mięsa, mleka i innych produktów zwierzęcych, a także w przypadku koni, wykorzystywane jako siła pociągowa i dla celów rekreacyjnych oraz sportowych.

Do zwierząt gospodarskich zalicza się następujące gatunki: koniowate, bydło, trzoda chlewna, owce, kozy, drób (tj. kury, indyki, kaczki, gęsi, przepiórki, perliczki, gołębie, strusie, pawie, łabędzie i inne gatunki, ale bez ptactwa utrzymywanego do celów łowieckich, a nie do produkcji mięsa), króliki, zwierzęta futerkowe, pnie pszczele oraz pozostałe zwierzęta utrzymywane w gospodarstwie rolnym dla produkcji mięsa (np. sarny, daniele, dziki  itp.).

Za pracę w swoim/rodzinnym gospodarstwie rolnym uznaje się wykonywanie prac bezpośrednio związanych z produkcją rolniczą (roślinną i zwierzęcą) oraz prace ogólne, związane z prowadzeniem gospodarstwa, np.:

  • zakup środków produkcji,
  • sprzedaż produktów i przygotowanie ich do sprzedaży,
  • prace związane z magazynowaniem,
  • transport na potrzeby gospodarstwa rolnego,
  • bieżące naprawy sprzętu rolniczego, prace konserwacyjne budynków, maszyn, instalacji,
  • organizację i zarządzanie pracą w gospodarstwie rolnym, załatwianie spraw urzędowych, prowadzenie rachunków,
  • wypełnianie wniosków o dopłaty bezpośrednie i inne.

Jako pracy w gospodarstwie rolnym nie traktuje się takich prac jak: przyrządzanie posiłków, pranie, sprzątanie, opieka nad dziećmi oraz innych prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wyłączone są również prace związane z leśnictwem, łowiectwem, połowem lub hodowlą ryb (bez względu na to czy prowadzone były w gospodarstwie czy poza nim), a także praca w ramach działalności gospodarczej innej niż rolnicza.

Roczna jednostka pracy (Annual Work Unit - AWU) oznacza ekwiwalent pełnego etatu. Oblicza się ją przez podzielenie liczby godzin przepracowanych w ciągu roku przez roczną liczbę godzin odpowiadającą pełnemu etatowi. W Polsce jako ekwiwalent pełnego etatu przyjęto 2120 godzin pracy w roku, tzn. 265 dni roboczych po 8 godzin pracy dziennie. Przy wyliczaniu nakładów pracy wyrażonych w AWU (zgodnie z metodologią Eurostatu) zachowano warunek, że na 1 osobę nie może przypadać więcej niż 1 AWU, nawet jeżeli w rzeczywistości osoba pracuje dłużej.

Praca główna - określana dla osób, które wykonują więcej niż jedną pracę - oznacza taką, która zwykle zajmuje najwięcej czasu. Jeżeli dwie prace (lub więcej) zajmują taką samą ilość czasu, pracą główną jest ta, która przynosi wyższy dochód,

Praca dodatkowa oznacza tę, która spośród innych niż praca główna wykonywanych zajęć zarobkowych, zajmuje zwykle najwięcej czasu. Jeżeli dwie prace dodatkowe zajmują taką samą ilość czasu, należy wskazać tę, która przynosi wyższy dochód.

Pracownicy najemni są to osoby zatrudnione na podstawie pisemnej lub ustnej umowy o pracę, otrzymujące wynagrodzenie w gotówce lub w naturze. Częścią wynagrodzenia mogły być również koszty utrzymania (np. nocleg, wyżywienie).

Pracownicy najemni stali są to osoby, które pracowały w każdym tygodniu w roku poprzedzającym dzień badania, bez względu na liczbę godzin pracy w ciągu tygodnia. Do pracowników najemnych stałych zaliczono również osoby, które przepracowały tylko część tygodni w roku ze względu na:

  • specyfikę produkcji rolnej w gospodarstwie (np. uprawa owoców, warzyw gruntowych) wymagającej zatrudnienia pracowników tylko w ciągu kilku miesięcy w roku,
  • urlop, służbę wojskową, chorobę, wypadek, zgon,
  • rozpoczęcie lub zakończenie pracy w gospodarstwie (czyli osoby, które zmieniły miejsce pracy w ciągu roku),
  • całkowite wstrzymanie pracy w gospodarstwie spowodowane przyczynami naturalnymi (powódź, pożar).

Pracownicy dorywczy są to osoby, które w ciągu 12 miesięcy pracowały tylko w wybranym okresie i nie mają stałej umowy o pracę.

Pomoc sąsiedzka jest to wymiana nakładów pracy pomiędzy gospodarstwami rolnymi. Praca ta musi być wykonywana bez wynagrodzenia przez osoby użytkujące inne gospodarstwo rolne. 

Pracownicy kontraktowi są to osoby wykonujące określoną usługę w gospodarstwie rolnym, które nie zostały zatrudnione bezpośrednio przez to gospodarstwo rolne. 

Do pozostałych osób pracujących w gospodarstwie rolnym zaliczono członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych (jeżeli pracowali w gospodarstwie rolnym), uczniów pracujących w szkolnych gospodarstwach rolnych, osoby pracujące (w tym duchownych) w gospodarstwach prowadzonych przez zakony (ale nie pracowników najemnych stałych).